LMRA, TRA en het plan van aanpak

De kern

Veilig werken begint niet op de werkplek, maar op papier. Het bedrijf brengt eerst alle gevaren in kaart met een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Dat gaat in vaste stappen: gevaren opsporen, risico's inventariseren, risico's beoordelen, maatregelen kiezen en vastleggen, en daarna controleren of die maatregelen werken. Uit de RI&E volgt welke taken in jouw bedrijf risicovol zijn.

Voor zo'n risicovolle taak maakt het bedrijf een taakrisicoanalyse (TRA). Een TRA kijkt naar één taak: welke gevaren voor veiligheid en gezondheid zitten er in de stappen van dit werk, hoe groot zijn die risico's, en welke beheersmaatregelen spreken we af voordat we beginnen? De werkinstructies die jij als leidinggevende aan je ploeg geeft, komen uit de RI&E en de TRA.

Een TRA is niet voor altijd. Je maakt een nieuwe TRA als er geen procedure is voor een taak, bij een nieuw project, bij een nieuwe machine en bij verbouw of nieuwbouw.

Je stelt een bestaande TRA bij zodra de praktijk afwijkt van het plan: het werkplan blijkt niet uitvoerbaar, het juiste gereedschap of materiaal ontbreekt, of de installatie is niet meer druk-, gas- of spanningsvrij zoals afgesproken. Doorgaan met een verouderde TRA is een klassieke fout.

De laatste controle doet de medewerker zelf, vlak voor hij begint: de Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA). De LMRA is geen formulier maar een denkstap op de werkplek. Je doet hem voor elke taak, ook als het routine is, en opnieuw als de omstandigheden veranderen: ander weer, andere collega's, een onverwachte leiding in de grond.

De LMRA bestaat uit een paar eerlijke vragen: Wat ga ik precies doen? Wat kan er fout gaan? Welke risico's zitten er in mijn materialen en gereedschap? Wat doe ik als het toch misgaat, en waar is mijn vluchtroute? Heb ik de juiste PBM's en zijn de veiligheidsvoorzieningen in orde? Het doel is simpel: nadenken vóór je handelt, zodat je de risico's van dít moment ziet.

Na de LMRA volgt altijd een keuze. Je begint, of je begint niet. Je stopt werk dat al loopt. Je overlegt met je leidinggevende of collega's, je past de werkmethode aan, je meldt wat je hebt gezien, en je blijft ook tijdens het werk waakzaam. Als operationeel leidinggevende verwacht je van je ploeg dat ze dat durven, en je stuurt erop.

Boven de werkvloer hangen twee documenten. Het V&G-jaarplan is het schriftelijke uitvoeringsplan van het bedrijf om de arbeidsomstandigheden te verbeteren: doelen, preventiemaatregelen, middelen (mensen, geld, materieel), taakverdeling, verantwoordelijkheden en planning.

Het actieplan of plan van aanpak is het verslag van de RI&E of TRA met de maatregelen op de werkvloer: welke maatregelen, met welke middelen en mensen (en kosten), wanneer, wie is verantwoordelijk, hoe wordt het opgevolgd en geëvalueerd. Zo wordt zeker gesteld dat onderzoek leidt tot echte maatregelen en dat incidenten zich niet herhalen.

Begrippen

RI&E (risico-inventarisatie en -evaluatie)

Het bedrijfsbrede onderzoek naar gevaren en risico's, in vaste stappen, waaruit de risicovolle taken volgen.

TRA (taakrisicoanalyse)

Analyse van de gevaren en risico's van één (risicovolle) taak, met afgesproken beheersmaatregelen vóór de start.

LMRA (Laatste Minuut Risico Analyse)

De korte, persoonlijke check op de werkplek vlak voor het werk begint: kan ik dit hier en nu veilig doen?

V&G-jaarplan

Schriftelijk uitvoeringsplan van het bedrijf om de arbeidsomstandigheden in een jaar te verbeteren.

Actieplan / plan van aanpak

Schriftelijk verslag van de resultaten van RI&E of TRA met de maatregelen voor de werkvloer, inclusief planning en verantwoordelijken. Ook na een ongevallenonderzoek wordt zo'n plan gemaakt.

Werkinstructie

De concrete instructie voor een taak, door de werkgever gemaakt op basis van RI&E en TRA.

De regels

1. Een LMRA doe je vóór elke taak, ook bij routinewerk, en opnieuw bij veranderde omstandigheden.
2. De LMRA is een denkproces van de medewerker zelf; niemand kan hem voor jou doen.
3. Na een LMRA kies je altijd bewust: beginnen, niet beginnen, stoppen, overleggen, methode aanpassen, melden, waakzaam blijven.
4. Een TRA maak je bij taken zonder procedure, nieuwe projecten, nieuwe machines en bij verbouw of nieuwbouw.
5. Een TRA stel je bij als het werkplan niet uitvoerbaar is, gereedschap of middelen ontbreken, of de installatie niet meer druk-, gas- of spanningsvrij is.
6. Werkinstructies volgen uit de RI&E en de TRA, niet uit gewoonte.
7. Het plan van aanpak legt vast wie wat wanneer doet, en hoe het wordt opgevolgd en geëvalueerd.

Op de werkvloer

Een monteur moet een pomp vervangen. De TRA zegt: leiding drukvrij, afgeblind, vrijgave getekend. Bij zijn LMRA ziet hij dat de manometer nog 2 bar aangeeft. Hij begint niet, meldt het en de TRA wordt bijgesteld: er moet eerst een extra afsluiter dicht.

Een ploeg gaat voor het eerst met een nieuwe hoogwerker werken. Er is geen procedure voor dit type. De leidinggevende laat eerst een TRA maken; daaruit komt een werkinstructie met valbeveiliging en een afzetting.

Na de RI&E blijkt dat tillen van zware onderdelen vaak rugklachten geeft. In het plan van aanpak staat: tilhulp aanschaffen (budget), instructie geven (wie, wanneer), na drie maanden evalueren.

Veelgemaakte fouten

• "Een LMRA is alleen nodig bij gevaarlijk of nieuw werk."
  Je doet een LMRA voor elke taak, juist ook bij routinewerk, omdat de omstandigheden elke dag anders kunnen zijn.
• "Als er een TRA ligt, is de taak veilig en mag je beginnen."
  De TRA beschrijft de afgesproken situatie. Wijkt de praktijk af, dan is de TRA niet meer geldig en moet hij worden bijgesteld.
• "Het V&G-jaarplan en het plan van aanpak zijn hetzelfde document."
  Het jaarplan is het verbeterplan van het bedrijf voor een jaar; het plan van aanpak is het maatregelenverslag dat uit een RI&E of TRA volgt.

Check-in

Wat doe jij?

Leg het in je eigen woorden uit

Dit zijn de kernpunten die de uitlegger van je wil horen. Kun je ze zonder te kijken vertellen?

1. Wat een LMRA is, wanneer je hem doet en welke vragen je jezelf stelt.
2. Welke vervolgacties er na een LMRA mogelijk zijn (beginnen/niet beginnen, stoppen, overleggen, methode aanpassen, melden, waakzaam blijven).
3. Het verschil tussen een TRA (één taak, vooraf), een V&G-jaarplan (verbeterplan bedrijf) en een plan van aanpak (maatregelen uit RI&E/TRA).